home
Goudanet zoekt in
• de catalogi van bibliotheek, streekarchief en museum;
• lokale internetsites;
• Tidinge van die Goude (fulltext);
• de Schatkamer (fulltext);
• landelijke bronnen;
• nieuwsbrieven, publicaties e.d. van Goudse cultuurhistorische organisaties

19de en 20ste eeuw


Na de afschaffing van de stedelijke privileges in 1795 hadden de schippers de vrije keus in de vaarroutes. Bovendien boette Gouda aan belang in door de slechte bevaarbaarheid van de IJssel en de lange wachttijden voor de sluizen. Desondanks droeg de scheepvaart in 1875 altijd nog voor 45% bij aan de gemeentelijke inkomsten.


Als gevolg van de opkomende industrialisatie (stoomtijdperk) trok vanaf de 19e eeuw de stedelijke economie weer aan. Naast de opkomst van railverbindingen nam ook de scheepvaart (weer) toe. Nieuwe industrieën als zeepziederij, aardappelmeelsiroopfabriek, stearinefabriek, machinefabrieken , de gas- en lichtfabriek en grootschalig plateel deden hun intrede en vestigden zich op locaties aan of nabij het water (Bogen, Raam, Vest, Verloren Kost en de singels). De keuze daarvoor was even simpel als voor de handliggend. Immers grondstoffen en eindproducten konden makkelijk aan- en afgevoerd worden over het water. De Turfsingel met name ontwikkelde zich dan ook tot een belangrijk industriegebied. De
N.V. Stearinefabriek in de volksmond, zelfs heden ten dage nog, de kaarsenfabriek genoemd, had op haar terrein vanaf de Turfsingel een eigen gracht met verschillende ophaalbruggen (Vlaamse Haven). Deze gracht lag op de plaats waar thans de hoofdingang met de "hoofdstraat" op het complex is gesitueerd.
Door de toenemende industrialisatie onderging ook de scheepvaart een verdere schaalvergroting. Gevolg was dat ook grotere schepen de Goudse binnenwateren niet meer konden bevaren. Een aantal bedrijven werd min of meer noodgedwongen over te gaan tot overslag vanaf de Veerstal. Hiervoor werd gebruik gemaakt van handkarren en paard en wagen. Zo had bijvoorbeeld de N.V. Stearinefabriek (het huidige Uniqema) een eigen koetshuis en paardenstal aan de Hoge Zeedijk (Rotterdamseweg). In latere jaren werden vloeibare stoffen per schip via pijpleidingen geladen en/of gelost. Als stille getuige is aan het Buurtje nog een brug over de weg met een drietal leidingen aanwezig.
Ook ontstonden na 1850 stoombootverbindingen tussen verschillende steden, de zogenaamde beurtschippers. Een voorbeeld daarvan is de lijnvaart tussen Amsterdam en Gouda. Personen en goederen konden resp. te Amsterdam en Gouda inschepen om 07.00u en 11.00u om vervolgens 7 uur later te arriveren.


Eind 19e eeuw lagen er vanuit het Hoogheemraadschap plannen klaar om ten westen van Gouda een nieuwe vaarroute aan te leggen. De gemeente Gouda verzette zich daar hevig tegen. Vermoedelijk uit angst voor inkomstenderving. Door de komst van het Merwedekanaal werd vooralsnog afgezien van de plannen. Echter van afstel kwam geen uitstel. Wel werd ter verbetering van de vaarweg(en) alvast aan het eind van de 19e eeuw de Nieuwe Vaart aangelegd. Uiteindelijk kwam het er in 1932 toch van om de westelijke vaarroute aan te leggen. Daartoe werd het huidige Stroomkanaal gegraven en werd de Julianasluis gebouwd. Deze werd in 1936 opgeleverd. In de 20e eeuw en met name na de oorlogsjaren veranderde het leven in de binnenstad van Gouda enorm. Grachten werden gedempt en na de watersnoodramp van 1953, waarbij het water uit de Hollandse IJssel over de kademuur en de sluisdeuren bij het Tolhuis de binnenstad inkwam, werd deze verbinding met de IJssel afgesloten. Overigens daalde het waterpeil vrij snel, zodat Gouda voor een ramp werd behoed. Het gevolg van de afsluiting was wel dat het laatste restje scheepvaart in de stad geheel verloren ging.


Overigens was voor die tijd de betekenis al fors afgenomen door de steeds grotere schepen, die al "verbannen" waren naar de Turfsingel- Mallegatsluis. Echter ook deze route verloor snel in betekenis na de inwerkinstelling van de Julianasluis. De 55.000 scheepvaartbewegingen via de Mallegatsluis in 1930 daalde tot 13.000 in 1939! Vanaf 1945 werd het bedrijventerrein Kromme Gouwe ontwikkeld, waar bedrijven als de Goudse Betonmortelcentrale, Gouda Vuurvast, Carmeuse Kalk en Verdoorn Beton zich vestigden. Deze bedrijven zijn voor de aanvoer van hun grondstoffen heden ten dage nog afhankelijk van de scheepvaart. Een ander bedrijf dat voor de aanvoer van grondstoffen afhankelijk is betreft Koudasfalt aan de Gouderakse Dijk. Dit bedrijf ontvangt haar zand, grind en aanverwante grondstoffen via de eigen loswal in de Hollandse IJssel. De verdere scheepvaart heeft voor Gouda weinig tot geen betekenis en vindt plaats via het Stroomkanaal. Het betreft hoofdzakelijk doorvaart van en naar de Rotterdamse havens in de vorm van bulk en tanktransport van kerosine naar de luchthaven Schiphol. Incidenteel kunnen bijzondere transporten worden waargenomen in de vorm van grote transformatoren, silo's en ketels, drijvende woningen en grote luxe jachten afkomstig van de bekende werf aan De Kaag.

Reageer zelf op deze pagina
Schrijf een reactie








Warning: include(includes_html/footerlinkjes.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229

Warning: include(includes_html/footerlinkjes.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229

Warning: include() [function.include]: Failed opening 'includes_html/footerlinkjes.php' for inclusion (include_path='.:/var/php5/lib/php') in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229
X

nieuwsbrief

Meld je aan voor de digitale nieuwsbrief!