home
Goudanet zoekt in
• de catalogi van bibliotheek, streekarchief en museum;
• lokale internetsites;
• Tidinge van die Goude (fulltext);
• de Schatkamer (fulltext);
• landelijke bronnen;
• nieuwsbrieven, publicaties e.d. van Goudse cultuurhistorische organisaties

Gemaal Hanepraai


Dit gemaal ligt aan het zuideinde van de Fluwelensingel. Het bemaalt de stadsboezem van Gouda en heeft een capaciteit van 70 m3 per minuut.


Het is in 1986 in gebruik genomen. Het gemaal wordt beheerd door het Hoogheemraadschap van Rijnland.

De aanleg van het Hanepraaigemaal is het bewijs van de stelling dat in waterland "alles" met "alles" verband houdt.


[13-08-09] 440-gemaal20hanepraai.jpg


- Na de aanleg van het boezemgemaal Mr. P.A. Pijnacker Hordijk kon in droge zomers water in de Rijnlandse boezem worden ingelaten. Daarmee kon de boezem op peil worden gehouden, konden aanliggende polders van water worden voorzien en kon het boezemwater worden ververst. Om ervoor te zorgen dat het ingelaten water het hele gebied van Rijnland kon bereiken, moest de doorstroming naar het noorden worden gegarandeerd. Dat kon technisch gesproken vrij eenvoudig, namelijk door de boezem op te malen tot een hoog niveau, het water stroomt dan vanzelf van hoog (in het zuiden, bij Gouda) naar laag (in het noorden).


- De Goudse binnenstad zou dan echter in droge zomers lager komen te liggen dan de Rijnlandse boezem, met als gevolg dat de stad regelmatig onder water zou komen te staan. Om dat te voorkomen moesten de Rijnlandse boezem en de binnenstad van elkaar worden losgekoppeld. Dat gebeurde in de vorm van de Ir. De Kock van Leeuwensluis in de Nieuwe Gouwe, die dus diende als barrière tussen de Rijnlandse boezem en de stadsboezem.


- Met de aanleg van de Ir. De Kock van Leeuwensluis rees een nieuw probleem. Het verversen van het grachtenwater in de Goudse binnenstad gebeurde door water vanuit de Hollandsche IJssel naar de Gouwe te laten stromen en onderweg alle vervuilingen mee te laten nemen. Na de aanleg van de Ir. De Kock van Leeuwensluis stond het water in de Gouwe echter hoger dan in de stadsboezem, waardoor de afvoer op de Gouwe niet meer mogelijk was. In plaats daarvan werd het vervuilde water via het Mallegatgemaal uitgemalen op de Hollandsche IJssel.


- Ook het overtollige regenwater kon niet meer op de Gouwe worden geloosd. Omdat de Goudse binnenstad tot het eind van de zestiger jaren van de vorige eeuw geen riolering kende, steeg bij forse regenval het water in de grachten en singels snel. Ook dit water moest worden afgevoerd via het Mallegatgemaal, samen met het water dat vanuit de polders Reeuwijk en Willens de stad werd ingemalen (via het gemaal Burgvlietkade en het gemaal Willens). De druk op het Mallegatgemaal nam daardoor letterlijk en figuurlijk toe.


- Bij het Mallegatgemaal werden twee pompinstallaties bijgeplaatst, maar in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw bleek ook die extra capaciteit onvoldoende. Daarop werd besloten tot de aanleg van een tweede stadsboezemgemaal, het Hanepraaigemaal.

Het Hanepraaigemaal ligt op een plek met een lange waterstaatkundige geschiedenis.


In 1535 werd, met een machtiging van keizer Karel V, op deze plaats de Hanepraaisluis gebouwd. Via deze sluis konden schepen die waren vrijgesteld van de grafelijke tol de stad invaren. Met behulp van de sluis kon ook het overtollige water van de Gouwe via de Fluwelensingel op de Hollandsche IJssel worden geloosd. De sluis werd in 1855 afgebroken.


In 1856 werd op de plaats van de huidige voetgangersbrug bij de muziektent een stoomgemaal gebouwd.


[20-02-10] 440-hanepraaigemaal.jpg

Deze foto uit ongeveer 1910 geeft zicht op het imposante stoomgemaal


Dit was nodig na de drooglegging van de Haarlemmermeer. Met die drooglegging verloor Rijnland namelijk 80 procent van zijn boezemcapaciteit. De resterende boezem raakte overbelast en om toch een goede afwatering te waarborgen werden er twee gemalen gebouwd, waaronder dus één in Gouda.


In de jaren 1940/1941 werd op de vloer van de oude Hanepraaisluis een duikersluis gebouwd om het singelwater te kunnen verversen vanuit de Hollandsche IJssel.


[26-02-10] 440-gemaal20hanepraai2.jpg


Op deze foto is duidelijk de duikesluis te zien tussen de Hollandsche IJssel en het huidige Hanepraaigemaal.


De naam "Hanepraai" is afgeleid van het woord "aanpraaien". De betekenis van dit woord is aanspreken of toeroepen: de schippers die hier vroeger lagen te wachten tot hun schepen geschut konden worden naar de IJssel, riepen elkaar aan om inlichtingen te krijgen over o.a. lading, herkomst en bestemming.


Historische foto: Fotocollectie Streekarchief Midden-Holland

Reageer zelf op deze pagina
Schrijf een reactie








Warning: include(includes_html/footerlinkjes.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229

Warning: include(includes_html/footerlinkjes.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229

Warning: include() [function.include]: Failed opening 'includes_html/footerlinkjes.php' for inclusion (include_path='.:/var/php5/lib/php') in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229
X

nieuwsbrief

Meld je aan voor de digitale nieuwsbrief!