home
Goudanet zoekt in
• de catalogi van bibliotheek, streekarchief en museum;
• lokale internetsites;
• Tidinge van die Goude (fulltext);
• de Schatkamer (fulltext);
• landelijke bronnen;
• nieuwsbrieven, publicaties e.d. van Goudse cultuurhistorische organisaties

De donkere sluis


Dit dossier geeft en overzicht van deze unieke sluis en van de restaurantie daarvan in 2011



Op 9 maart 2011 is door de firma Oosterhof Holman uit Harlingen een begin gemaakt met de vervanging van de sluisdeuren van deze unieke sluis.


[16-08-09] 440-donkeresluis.jpg


Met dank aan Harm Jansen voor zijn fotowerk volgt hier een fotoverslag van de start van de restauratie.


[11-03-11] 440-donkere_sluis_006w.jpg


[11-03-11] 440-donkere_sluis_008w.jpg


[11-03-11] 440-donkere_sluis_014w.jpg


Op deze foto is goed te zien dat de deuren uit 1954 echt hard aan vervanging toe zijn.


[11-03-11] 440-donkere_sluis_030w.jpg


Ook bij dit soort grote werken is een busje kruipolie onmisbaar!


[11-03-11] 440-donkere_sluis_028w.jpg


[11-03-11] 440-donkere_sluis_037w.jpg


Hoewel bij de sluis zelf weinig is te zien, gebeurt er "achter de schermen" heel erg veel. Bij de firma Oosterhof Holman wordt hard gewerkt aan het maken van de nieuwe deuren en het hang- en sluitwerk.

Met dank aan deze firma voor leveren van de foto's, kunnen wij u onderstaand een fotoimpressie tonen.


[27-04-11] 440-eb_oud_004.jpg

Hier liggen de oude ebdeuren opgeslagen

[27-04-11] 440-ebdeuren_nieuw_002.jpg

En dit zijn dan de nieuwe ebdeuren. Een prachtig stuk hout!!

[27-04-11] 440-ebdeuren_nieuw_003.jpg


[27-04-11] 440-vloed_oud_005.jpg

Dit zijn de oude vloeddeuren

[27-04-11] 440-vloeddeuren_nieuw_001.jpg

En dit zijn dan de nieuwe vloeddeuren

[27-04-11] 440-vloeddeuren_nieuw_002.jpg


[27-04-11] 440-ijzer_oud_002.jpg

Hier ligt ook het oude ijzerwerk

[27-04-11] 440-ijzer_nieuw_004.jpg

Hier een deel van het nieuwe ijzerwerk

Tijdens de Waterconferentie van het Goudse Watergilde op 23 juni j.l. zijn de eerste twee nieuwe deuren geplaatst. Wethouder Bergman heeft haar uiterste best gedaan om de nieuwe sluisdeur met een fles champagne te dopen. Dat is echter niet zo goed gelukt. Na drie keer gooien verdween de fles in het water.

Zie onderstaand fotoverslag van deze gebeurtenis aan de hand van foto's gemaakt door Harm Jansen.


[05-07-11] 440-donkere_sluis_005.jpg

Hier wordt de eerste vloeddeur na plaatsing afgemonteerd

[05-07-11] 440-donkere_sluis_034.jpg

Proefgooien met een flesje Rivella

[05-07-11] 440-donkere_sluis_042.jpg

Wethouder Bergman, in historische kledij, gaat de doop verrichten

[05-07-11] 440-donkere_sluis_045.jpg

Met een ferme worp ging de champagne onderweg..........

[05-07-11] 440-donkere_sluis_051.jpg

Vervolgens werd de tweede vloeddeur geplaatst en afgemonteerd

[05-07-11] 440-donkere_sluis_053.jpg


Op 23 juni zijn welliswaar de eerste deuren geplaatst, maar de deuren moesten nog wel "pas" gemaakt worden en stonden ze vrijwel vast ik de modder.

Op 11 juli zijn de overige 4 deuren aangevoerd en is een begin gemaakt met het passend maken van de vloeddeuren daartoe moesten ze na het inmeten weer op het droge worden getakeld om op maat te worden geschaafd.

[09-07-11] 440-donkeresluis8w.jpg

[09-07-11] 440-donkeresluis9w.jpg

[10-07-11] 440-donkeresluis10w.jpg

Ook werd er een complete duikploeg "ingevlogen".

Op onderstaande foto's is te zien wat er door de duiker zoal aan zwerfvuil werd opgevist. Er bleek zoveel modder in de sluis te liggen dat een complete modderzuiger met drijvers nodig was om de deuren gangbaar te krijgen.


[09-07-11] 440-donkeresluis6w.jpg


[09-07-11] 440-donkeresluis4w.jpg


[09-07-11] 440-donkeresluis5w.jpg


[11-07-11] 440-donkeresluis7a.jpg

De mensen van Oosterhof Holman voeren werkoverleg op de vloeddeuren. (grappig detail van deze foto: de vernieuwde St. Jansbrug en uw fotograaf zijn in schaduw zichtbaar)

[09-07-11] 440-donkeresluis3w.jpg

Zoals op onderstaande foto's is te zien zijn inmiddels alle deuren geplaatst. Het enige dat nu nog moet gebeuren is het monteren van alle ijzerwerk, zodat de sluis straks ook weer kan worden bediend.

[11-07-11] 440-donkeresluis14.jpg

[11-07-11] 440-donkeresluis15w.jpg

[11-07-11] 440-donkeresluis16w.jpg

[11-07-11] 440-donkeresluis13.jpg


Deze deur staat wel heel erg strak tegen de wand !


De Donkere Sluis in Gouda is de oudste sluis van deze stad en ligt in een bocht van de Gouwe, die via De Haven uitwatert op de Hollandsche IJssel.


De geschiedenis van deze sluis gaat terug tot een ver verleden, in elk geval tot in de 13e eeuw. Men veronderstelt zelfs dat de sluis al in 1065, zo niet eerder bestond. Naar men aanneemt is op deze plaats een dam gelegd in de Gouwe met daarin een eerste sluis.
De Donkere Sluis, met de tegenstrooms openende deuren is nu uniek in Nederland. Vroeger waren er veel meer van dergelijke sluizen in Nederland, o.a. een in Schiedam. Waar de naam Donkere Sluis vandaan komt is niet duidelijk, door sommigen wordt verondersteld dat mogelijk de sluis in het verleden een overkapping zou hebben gehad en daardoor donker was. Dergelijke sluizen werden ook wel De sluizen van Donker genoemd.

De uitvinder is echter Cornelis Dircksz. Kruijz, stadstimmerman in Delft in de 16e eeuw.



[01-06-10] 440-stjansbrug2.jpg


Aanvankelijk was de Donkere Sluis in Gouda een keersluis, wat betekende dat schepen er alleen konden in- en uitvaren als het water in de rivieren de Gouwe en Hollandsche IJssel even hoog stond. Omstreeks 1308 werd de keersluis op last van Jan van Beaumon door het aanbrengen van een tweede stel deuren omgebouwd tot een schutsluis.
Om van de Hollandsche IJssel op de Gouwe te komen, moesten de schepen deze sluis passeren. Aanvankelijk werden de sluisdeuren alleen geopend als het peil van de Gouwe ongeveer gelijk was aan dat van de Hollandsche IJssel. Dit veranderde in 1436, toen iets noordelijker aan het Amsterdamse Veer een sluis werd gebouwd op initiatief van Haarlem en op kosten van Leiden, Amsterdam, Gouda, Alkmaar, Hoorn, Medemblik en Edam. Hierdoor ontstond tussen de Donkere Sluis en de Amsterdamse Sluis een schutkolk van 380 meter lang.
Met deze financiering is het belang, dat deze steden aan deze scheepvaartverbinding voor hun handel hechtten, duidelijk. Deze verbinding was van internationaal belang geworden, bijna alle goederen van Oostzee tot Antwerpen passeerden deze route. Afgezien van de scheepvaart via de Noordzee, zoals de kustvaart.


In 1615 werd ook een sluis gebouwd aan de mond van de Haven. Deze Havensluis moest het slibrijke vloedwater tegenhouden en werd dus niet geopend bij opkomend tij. Het schutten door deze drie sluizen duurde minstens zes uur, maar gebeurde wel met tientallen schepen tegelijk. De Havensluis en de Donkere Sluis stonden open bij laag water op de IJssel. Het Amsterdams Verlaat werd pas geopend als de twee andere sluizen gesloten waren. De schippers van de in de kolk gelegen schepen droegen door hun langdurige verblijf bij aan de lokale economie. In 1954 is een einde aan deze doorvaart gekomen, toen de Havensluis werd vervangen door een duiker, bij het doortrekken van de verkeersweg langs de IJssel. Tot die tijd lag deze schutkolk soms geheel vol met schepen. De Donkere Sluis en de Amsterdamse Sluis konden hun bestaan rekken als beschermde monumenten. De Havensluis functioneert nog als afsluiting van de duiker.
De Donkere Sluis maakte deel uit van het complex Amsterdamsche Sluis, Donkere Sluis en Havensluis, dit drietal vormde met elkaar een bijzonder lange schutsluis met twee sluiskolken. De schutkolk van de Amsterdamsche keersluis tot de Donkere Sluis is 380 m lang, die van de Haven 402 m. Daarmee vormt zij, gekoppeld, voor zover bekend, de langste schutsluis ter wereld.
Zowel de doorvaartwijdte als de drempelhoogte, maakte de sluis weinig geschikt voor grote schepen. Alleen als men bij het schutten achtereenvolgens gebruik kon maken van beide kolken, d.w.z. schutten met twee trappen, konden ook vrij diepgaande schepen over de drempel in de Donkere Sluis varen.


Schuren
Tot in het begin van de jaren vijftig had de Donkere Sluis een belangrijke functie bij het verversen van het water in de stadsgrachten (nog in vele gevallen open riolen). Wanneer het in de Hollandsche IJssel hoogwater is en het begint te ebben, laat men door de Havensluis de Haven(gracht) tot een bepaalde hoogte vollopen. Men wachtte op de ebstroom, omdat anders teveel slib de Haven zou binnen stromen. Men zet daarna de Havensluis weer dicht. De Donkere Sluis heeft drie paar deuren, waarvan het binnenste (zuidelijke) paar dient voor het schutten. Zie tek. 1.


De twee andere deurparen, die vlak bij elkaar staan en gesloten zijnde een kruis vormen, worden vóór dat de Haven volloopt dicht gezet.

Via schuiven in de middelste deuren staat de waterdruk tegen de buitenste deuren. Zie tek. 2.


Om nu de grote hoeveelheid water die in de Haven staat met vrij grote kracht naar binnen te laten stromen om de Goudse grachten schoon te spoelen, moet het dubbele paar deuren, terwijl er vrij hoog water tegen drukt, vrij vlug geopend kunnen worden. De schuiven in de binnenste stel deuren worden gesloten en de schuiven in de buizen worden geopend. Door dit vernuftig stelsel van schuiven (in Holland uitgevonden) drukt het binnenste van de twee paar deuren, dat naar buiten openslaat, het buitenste paar, dat naar binnen openslaat, open. Het water stroomt dan met kracht in de Gouwe. Zie tek. 3.


Het stromende water wordt gestuit door de keersluis aan het Amsterdamsche Veer en gedwongen om door de diverse zijgrachten te stromen. Dit water komt vervolgens ten noorden van de keersluis aan het Amsterdamsche Veer in de Gouwe terecht en stroomt in de Gouwe buiten Gouda. Of via een van de stadssingels, de Turfsingel en kan (het vuil meenemende) door de Mallegatsluis wegstromen in de IJssel, waar het inmiddels laag water is geworden. In verschillende zijgrachten zijn sluisdeuren aangebracht, zodat het water naar verkiezing langs verschillende routen kan worden geleid.


Keersluis
Tekening 1. De sluis met het eerste stel deuren in dienst als keersluis voor de scheepvaart

[16-08-09] 440-donkere_sluis_keersluis.jpg

Donkere sluis dicht
Tekening 2. Voorbereiding voor het schuren van de grachten. Hoogwater tegen buitenste sluisdeuren

[16-08-09] 440-donkere_sluis_dicht.jpg

Donkere sluis open
Tekening 3. Het begin van het schuren van de grachten. Deuren openen zich ondanks resp. met behulp van de waterdruk op de deuren. Het water stroomt met grote kracht door de sluis naar het er achter gelegen grachtenstelsel in de stad.

[16-08-09] 440-donkere_sluis_open.jpg

Terug naar boven

Reageer zelf op deze pagina
Schrijf een reactie








Warning: include(includes_html/footerlinkjes.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229

Warning: include(includes_html/footerlinkjes.php) [function.include]: failed to open stream: No such file or directory in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229

Warning: include() [function.include]: Failed opening 'includes_html/footerlinkjes.php' for inclusion (include_path='.:/var/php5/lib/php') in /srv/pimbol/www/dossiers.goudanet.nl/dossiers.php on line 229
X

nieuwsbrief

Meld je aan voor de digitale nieuwsbrief!